ĐỪNG ĐỂ TĂNG GIÁ ĐIỆN "GÓP GIÓ THÀNH BÃO" GIÁ NĂM 2010

Nguyễn Minh Phong

Thực tế cho thấy, đặc điểm chung của các ngành kinh doanh có tính độc quyền cao ở nước ta là đều luôn kêu lỗ bất chấp giá thế giới lên hay xuống, chi phí thực tế trong ngành là như thế nào.

Như kế hoạch, Tập đoàn  Điện lực Việt Nam (EVN) đã trình cơ quan chủ quản 4 phương án tăng giá điện bình quân cho năm 2010 (tương ứng với 4 phương án tăng giá than), gồm Phương án 1: giá bán lẻ điện bình quân là 1.127,89 đồng/kW giờ, tăng 13,81%  so giá điện bình quân 991 đồng/kW giờ (đến thời điểm 31-8-2009); Phương án 2: 1.081,09 đồng/kW giờ, tăng 9,09%; Phương án 3: 1.059,75 đồng/kW giờ, tăng 6,94%; Phương án 4: 1.052,44 đồng/kW giờ, tăng 6,20%.

Trong các phương án trên, EVN kiến nghị thực hiện phương án 3. Sau khi Cục Điều tiết điện lực thẩm định và đề xuất, cuối cùng, Bộ Công Thương (BCT) đã kiến nghị chính thức tới Thủ tướng xem xét 3 phương án giá điện tương ứng với ba phương án giá than khác nhau, cụ thể Phương án 1: giá điện bán lẻ là 1.075 đồng/kW giờ, tăng 10,7%; Phương án 2: 1.026 đồng/kW giờ, tăng 5,62%; Phương án 3: 1.019 đồng/kW giờ, tăng 4,91%. BCT kiến nghị chọn phương án thấp nhất là 4.91%, tức tăng từ 948,5đồng/kWh lên khoảng 1019 đồng/kWwh. Thời điểm đề nghị áp dụng từ 1/3/2010...

Ảnh: media.tinmoi.vn

Theo lập luận và giải trình của BCT, tăng giá điện là tối cần thiết trong lộ trình thị trường hoá giá điện và mức tăng trên là thể hiện sự "biết điều lắm rồi" của ngành điện trong tương quan tăng giá chung của các ngành khác có liên quan tới chi phí đầu vào của điện.

Đặc biệt, lần đầu tiên người ta thấy ngành điện (ngành mà có thể và cần khuyến khích giảm tổn thất và hạ giá thành sản xuất từ nhiều nguồn năng lượng khác nhau, nhất là năng lượng tái sinh, giá rẻ) đã tự xác định và tiện thể nâng cao giác ngộ chính trị cho ngành than (một ngành khai thác khoáng sản-năng lượng  không tái tạo, với chi phí ngày càng cao và qua kinh nghiệm Trung Quốc, không nên khuyến khích sản xuất và tiêu thụ với giá thành thấp gây lãng phí và tổn hại đắt đỏ cho môi sinh), khi cho rằng  với mức tăng giá điện chưa đến 5% thì than chỉ được tăng tương ứng là 15% so với hiện hành.

Than buộc phải chịu thiệt thòi một chút, lấy mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô, ổn định đời sống là chính; vì rằng năm 2010, nền kinh tế Việt Nam cũng chỉ vừa mới ốm dậy, tác động của khủng hoảng mới nguôi thôi, trong khi đó Chính phủ đã giảm ưu đãi cho doanh nghiệp, như cắt gói hỗ trợ lãi suất, ngân hàng bắt đầu siết chặt tiền tệ, thị trường vay vốn khó khăn hơn, nhiều sắc thuế hồi phục trở lại... Trong  điều kiện như vậy, BCT "không nỡ" đẩy giá điện lên quá cao, e rằng mọi yếu tố cộng hưởng lại sẽ khiến cho doanh nghiệp càng khó khăn, nền kinh tế không chịu đựng nổi.

Hơn nữa, BCT cũng an ủi và "thòng trước" rằng, Thủ tướng cũng cho phép không phải điều chỉnh giá điện 1 năm một lần, mà có thể 1 năm 2 lần, nên sau khi phương án thấp nhất được thông qua, để xem sức chịu đựng của nền kinh tế, đời sống như thế nào, đến cuối năm BCT sẽ tính toán thêm.

Với kinh nghiệm thực tiễn cao, BCT còn khẳng đinh, ngành than đâu có lỗ, năm 2009 còn lời mấy nghìn tỷ đồng. Vì thế, nếu than bán cho điện  dù thấp dưới giá thành, thì BCT thấy, than vẫn chịu đựng được...

Còn về phần mình, BCT quả quyết rằng, sau một năm thực hiện cơ chế giá điện theo thị trường được duyệt tại Quyết định số 21/2009/QÐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, các yếu tố chi phí đầu vào cho sản xuất, kinh doanh điện đã có nhiều biến động lớn, hầu hết chi phí thực tế  tăng cao hơn so với thời điểm điều chỉnh giá điện ngày 1/3/2009.

Chẳng hạn, năm 2009, do các thông số đầu vào thay đổi, ước tính tổng chi phí sản xuất kinh doanh điện cho toàn ngành tăng 2.565 tỷ đồng so với phương án giá điện được duyệt (không hiểu trong đó có tính đến xu hướng giảm giá chung, kể cả giá xăng dầu trên toàn thế giới hay không  và có tính đến mức lương, thưởng, cơ cấu bộ máy và năng lực đổi mới quản lý, chống thất thoát do tham nhũng và tổn thất kinh doanh của ngành điện chưa...).

Thực tế cho thấy, đặc điểm chung của các ngành kinh doanh có tính độc quyền cao ở nước ta là đều luôn kêu lỗ bất chấp giá thế giới lên hay xuống, chi phí thực tế trong ngành là như thế nào. Dư luận còn chưa quên được tuyên bố đầy ấn tượng của Thứ trưởng phụ trách ngành xăng dầu của BCT cách đây chưa lâu, là ngành xăng dầu Việt Nam trong 2 năm qua luôn thua lỗ, bất chấp giá cả xăng dầu thế giới khi tăng cao vọt hay khi xuống thẳng đứng...

Thực tế còn cho thấy, sau mỗi lần tăng giá điện đều có hệ quả nặng nề hơn nhiều các tính toán kỹ thuật có tính chất chủ quan, an ủi của ngành điện...Điều này được giải thích bởi, thứ nhất, sự thiếu khách quan ít nhiều, dù muốn hay không, của ngành điện khi tự mình đưa ra các tính toán sao cho "êm tai"nhất làm luận cứ cứ cho việc tăng giá sản phẩm của bản thân ngành mình, trong khi đáng lẽ cần có tổ chức đánh gía độc lập và được kiểm toán khách quan hơn ( BCT tự đánh giá tác động của giá điện tăng dưới 5%  tới chi tiêu sinh hoạt, giá thành sản xuất đều là không đáng kể, là an toàn nhất, cụ thể chỉ làm tăng chỉ số CPI trực tiếp từ 0,15 đến 0,2%; tăng chi phí đối với các ngành sản xuất là 1.940 tỷ đồng; tăng chi phí sinh hoạt đối với người dân thêm khoảng 1.119 tỷ đồng - một con số dễ gợi nhớ đến vụ đầu tư ngoài ngành của EVN,  mà chỉ riêng vào sản xuất điện thoại để bàn khuyến mại thôi đã "đốt" 1700 tỷ đồng, tức 1/10 gói kích cầu 17000 tỷ đồng của Chính phủ  và  được báo chí đăng tải rộng rãi trong năm 2009).

Thứ hai, trên thực tế, tác động của tăng giá điện đến đến tăngCPI không chỉ đơn thuần là nhân giá điện mới với số điện năng tiêu thụ của doanh nghiệp và người dân, mà còn cần tính đến khả năng tăng giá liên hoàn "đôminô" và cộng hưởng của các sản phẩm và dịch vụ khác có dùng điện hoặc tăng giá kiểu "ăn theo, té nước theo mưa" đã, đang và sẽ còn rất thường gặp trong thực tế nước ta.

Hơn nữa, về thời điểm, tháng 3 hàng năm thường là tháng vẫn còn "chùng chằng" quán tính tăng hoặc giữ giá cao sau tết, nếu tăng giá điện vào thời điểm này sẽ tạo thêm cớ hợp pháp và "căn cứ khoa học khách quan" cho việc tiếp tục, thậm chí kích đẩy đà tăng giá mạnh sau tết lên tầm cao mới...

Theo Tổng cục Thống kê, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) cả nước tháng 1/2010  đã tăng 1,36% so với tháng 12/2009, tăng 7,62% so với tháng 1/2009.  CPI tháng 1 tăng ở 10/11 nhóm hàng trong rổ hàng hóa chung với mức tăng từ 0,27 - 2,24%. Riêng nhóm bưu chính viễn thông giảm 0,11%.  Cùng với lương thực, thực phẩm, các mặt hàng vật liệu xây dựng như sắt thép, ximăng đang trong đà tăng giá bởi nhu cầu đáp ứng cho việc khởi công và triển khai xây dựng của rất nhiều dự án bất động sản lớn tại các thành phố lớn trong cả nước. Dự kiến mức tăng giá tiêu dùng tháng 2 sẽ ở mức từ 2-2,5%.

Nên có thể thấy trước một tình thế nguy hiểm là, nếu phương án tăng giá điện nêu trên được thông qua, CPI trong tháng 3/2010 sẽ khó giảm hơn so với 2 tháng đầu năm, tức khó có thể thấp hơn 2%. Như vậy, chỉ trong quý 1/2010,  CPI trên thực tế đã tăng trên 5,3% , so với mức dưới 7% cả năm 2009...Với xu hướng đó, cộng với các yếu tố tiên định và bất định khác của thị trường trong nước và thế giới, mức CPI ôn hoà của năm 2009 sẽ chuyển hoá thành bão giá trên 2 con số của năm 2010 là điều hoàn toàn có thể biến thành hiện thực.

Điều này cũng đồng nghĩa với việc kế hoạch kìm chế CPI năm 2010 của Chính phủ sẽ không thể thực hiện được, công lao vất vả của cả nước trong năm 2009 sẽ sớm tiêu tán, một hiện thực kinh tế mới, nan giải chưa từng có do có sự kết hợp giữa đình trệ, kém hiệu quả và lạm phát cao đang sớm định hình...

Ngoài ra, thực tế cho thấy cần kết hợp đồng bộ, ăn khớp giữa tiến độ thực hiện giá cả thị trường với tiến độ đảm bảo cạnh tranh thị trường, để bảo đảm tính chất cạnh tranh thị trường của giá cả. Nếu chỉ đẩy nhanh thực hiện giá cả thị trường trong khi ỳ ạch tiến trình cạnh tranh thị trường là chỉ có lợi cho doanh nghiệp cung ứng sản phẩm hàng hoá và dịch vụ độc quyền hay còn mang tính độc quyền cao; hơn nữa, là "lợi bất cập hại" cho toàn bộ xã hội, cho môi trường kinh doanh và cho mục tiêu điều hành chung của Chính phủ.

Vì vậy, lui thời điểm điều chỉnh giá điện (ít nhất đến hết quý II/2010) và tính toán lại mức tăng gíá cho hợp lý hơn so với đề xuất của EVN, BCT, cũng như thúc đẩy minh bạch hoá và thị trường hoá kinh doanh điện năng là những việc cần làm trên thực tế, để giảm thiểu việc tăng giá điện "góp gió thành bão" giá trong năm 2010 và các năm tiếp theo.

Tuần Việt Nam